Katharen

KatharenLezing Spirituele Sociëteit Tilburg

Verslag Gerard van de Kam.

Bram Moerland brengt -tot enige verbazing- niet zijn boek over de Katharen mee, maar zijn nieuwe boek over het Thomas-evangelie. Later blijkt waarom. Bram had zich in zijn middelbare schooltijd afgewend van godsdiensten, maar door zijn fascinatie voor de verhalen van Arthur en Parcifal kwam hij uiteindelijk uit bij de Katharen. Deze naam is overigens pas later aan hen toegekend. Een Duitse monnik noemde hen de “Kätzer” (kattenaanbidders), hetgeen in Frankrijk wordt verstaan als: Katharen. De katharen noemden zichzelf Amis de Dieu.  Toen Bram zijn zoektocht naar de Katharen begon was er maar één boek in de bibliotheek over de Katharen. Zij werden daarin aangeduid als een rare sekte in de Pyreneeën, die plotseling was ontstaan, als onkruid in de kerk gold, waar kinderen gedood werden en sprake was van verplichte zelfmoord. Intussen is de belangstelling voor de Katharen sterk gegroeid. Op het vliegveld van Carcassonne staat nu een bord, dat mensen verwelkomt in het land van de Katharen, terwijl dit onderwerp 20 jaar geleden nog taboe was. De Katharen leken wel thuis te horen in het Oosten, maar zij waren toch echt een groep die terugging naar dezelfde Jezus als de RK Kerk. In de kerk wordt uitgegaan van de overtuiging dat je geloof je redt door het zoenoffer van Jezus. Voor de Katharen speelt de kruisdood, die zij als een politieke moord beschouwden, geen rol. Voor hen gaat het om een wijding tot vrijheid, een spiritueel pad in navolging van Christus. Dat is dus een totaal ander christendom dan gebruikelijk.

Historische context: Rond 500 spatte het Romeinse rijk uit elkaar en begonnen de duistere Middeleeuwen. Pas rond 1100 gaat het licht weer aan in Zuid-Frankrijk, toen Occitanië geheten. Dat was een zelfstandig rijk met Toulouse als hoofdstad. Daar woonden Katholieken, Joden en Moren naast elkaar

Er ontstonden daar Gildes- als eerste van de wevers-, die zich vrij opstelden tegenover kerk en adel.  Daar werd het boek “Zohar” geschreven, een handboek van Kabbalisten. De RK Kerk zag zich als in een rechte lijn met Christus verbonden en had zich zo ontwikkeld tot een machtig instituut. Alleen in Occitanië was dat niet gelukt. Dus stuurde paus Innocentius een gezant naar Toulouse om graaf Raymond VI in het gareel te krijgen. Dat lukt niet en de gezant werd op zijn terugreis vermoord, hetgeen de paus misbruikte om in de kerken een soort fatwa tegen de Katharen te laten voorlezen. Hij deed heel zuid Frankrijk met Graaf Raymond VI in de ban.

Dat werkte aanvankelijk niet zo veel uit, totdat de paus permissie gaf de onmensen in dat gebied te vermoorden en hun land toe te eigenen, In 1209  werden in de stad Beziers 20.000 mensen afgeslacht. Daarmee verloor de kerk op haar toppunt van macht, haar moreel gezag. Dat heeft kort samengevat geleid tot protest in Frankrijk, (NB. Daaruit is uiteindelijk de Franse revolutie voortgekomen, Daarbij werd niet toevallig de Marseillaise, welk verwijst naar Zuid frankrijk, als volkslied gekozen).

De Katharen gingen na 1209 ondergronds en de kerk begon met haar Inquisitie. De inquisiteurs noemden in hun preek iedereen ketter, tenzij men twee andere mensen als ketter zou aanwijzen. In 1328 werd de laatste Kathaar verbrand. De ondervragingen tijdens de processen waren letterlijk genoteerd. En in die verslagen werden door Katharen, o.m. Belibaste,  teksten uit het evangelie van Thomas geciteerd. En die link  wekte Brams interesse  in het Evangelie van de “ongelovige” thomas, “ongelovig” net als de Katharen.

Verdere informatie hierover in “Montsegur, de Katharen en de val van Montsegur” ISBN 90 627 18205.

In 1945 werden bij Nag Hamadi in een kruik, geschriften gevonden, uit de beginperiode van het Christendom. Dat bleken teksten te zijn die toen verboden waren. In plaats van ze te verbranden, werden ze in het zand begraven. Uit dit alles valt af te leiden dat het eerste boek over de Katharen er helemaal naast zat, met de stelling dat de Katharen een eenmalige rare sekte was. Het Thomasevangelie bleek ouder te zijn dan de ander evangeliën, Dat blijkt o.m. ook omdat Paulus er al uit citeerde.

Wellicht, zo oppert Bram, geven het Thomas evangelie en in het verlengde daarvan de leer van de Katharen een juister beeld van de oorspronkelijke leer van Christus dan de officiële kerk doet en deed.

Wat is nu de leer van de katharen? Het is een spiritueel pad naar vrijheid, een wijding tot vrijheid. Thomas spreekt over de geheime woorden die Jezus ons gegeven heeft en doelt daarmee op woorden die in jezelf zitten  in je eigen zielenproces. Met die informatie kun je ook de gewone evangeliën heel anders gaan lezen en verstaan. Zo vat ook meester Eckhart de maagdelijkheid van Maria als een zielenkwaliteit en niet als een fysiek gebeuren. De vrouw is het symbool van de ziel, hetgeen een ander duiding is, dan dat de vrouw niet kan denken, en wellicht zelfs helemaal geen ziel heeft.

De Katharen zeggen dat wij mensen vergeten wie wij werkelijk zijn. Wij zijn gevangen in ons eigen verhaal, achter een eigen masker of pantser. Jezus, de levende, laat dat beeld los.  Hij roept op tot jezelve te komen, d.i.  “opstaan uit de dood”, en van namaak-mens een echt mens worden, waarop van toepassing is:  “die zichzelf kent, kent het Al”. De basis van naastenliefde is dan ook dat de ander, in zichzelve dezelfde is als ik ben.

Bram bezocht in Rome het Pantheon, dat  ooit werd gebouwd door de Romeinen, lang voor het Romeinse rijk christelijk werd, om elke god van verslagen  volkeren een eervolle plaats te geven. Boven in het Pantheon zit een opening naar de zon, als een overkoepeling van alle godsdiensten. (Het Pantheon is later door de kerk overgenomen en gevuld met pausbeelden. Zo werd de pluriformiteit  vernietigd, welke al  in Occitanië bestond.

Na de pauze is er ruimte voor vragen

-Q. De verhouding tussen de paus en graaf Raymond van Toulouse? De paus zag zichzelf als 1ste leenheer van God en vond zichzelf  daarmee boven de wereldse macht staan. Dat erkende Graaf Raymond niet. Zij straf was, dat hij niet begraven werd. Zijn lijk werd in een tuin van een klooster gegooid en door ratten opgegeten.

-Q. Waren er rituelen bij de Katharen? Deze zijn er nauwelijks. De katharen kenden twee niveaus: de Parfaits of Perfecti, die een strenge inwijding hadden gehad en celibatair leefden. (de naam Perfecti komt van de Inquisitie waar de Katharen werden aangeduid als “Hereticum Perfectum”, de echte ketters.)

Zij kenden het “Consolament“, dat is een soort sacrament als vertroosting van de Heilige Geest. Er waren twee versies van het Consolament. Een uitgebreide versie diende tot inwijding van de perfecti. De perfecti begroeten de ander, zoals boeddhisten en hindoeïsten dat doen: zij groeten het Licht in de ander. Naast de perfecti waren er de croyants = gelovigen, die mochten trouwen en kinderen krijgen. Mannen en vrouwen zijn gelijk, omdat het lichaam voor de katharen niet van belang was. Croyants leggen zich toe op het bereiken van de eenheid met de bron. Er was voor hen. Met name bij hu sterven, een kleinere versie van het consolament. Ook was er sprake van het samen eten van brood, niet als het Christus’lichaam  maar als symbool van voedsel voor de bron.

-Q. Is de eenheid met de bron vergelijkbaar met wat in Boeddhisme Verlichting heet? Een namaak-mens heeft geen deel aan de bron van het ware zijn. Hij is de gevangene van de illusie. Het gaat erom in jezelf de Christus natuur te ervaren, (vgl. de Boeddha-natuur).

-Q. Wat is het verschil tussen gnostici en mystici?  Bij gnostici gaat het om eenheid en is er wezensgelijkheid tussen mens en god. Bij Mystici is God de gans andere, die zich in jou uitstort. Overigens gaat het steeds om dezelfde ervaring, die daarna vertaald wordt in de eigen religieuze beelden. Zo  beschrijft Johannes van het Kruis in het geestelijke Hooglied de relatie met het goddelijke als een hartstochtelijke liefdes-verhouding, een beeld dat hij later in christelijk-dogmatische termen hervertelde in het verhaal van de berg Carmel.

-Q. Is er gelijkheid van mannen en vrouwen?  Het is belangrijk hier aan te geven dat de Katharen dualisten waren, waarbij het lichaam -en dus ook het man- of vrouw zijn- niet relevant is. Vanuit die invalshoek zijn mannen en vrouwen dus volledig gelijk. Augustinus beschrijft elke seksualiteit als zondig, maar wel nodig om kinderen te krijgen. Bij de katharen gaat het om de intentie waarmee seksualiteit bedreven wordt: als de seksuele vereniging samengaat met liefde dan is het een beeld van de vereniging met God. Als seks liefdeloos is, dan vervreemdt het de mens van God. Homoseksualiteit bestond als thema niet bij de Katharen.

Vrouwen konden net als mannen tot de perfectie behoren. Ook in de delegatie van perfectie naar de RK.Kerk was een vrouw opgenomen waarop de kerk weigerde met hen te spreken. De mannen trokken veelal rond, terwijl de vrouwen in de eigen gebouwen de scholing verzorgden, vanwege de onveiligheid door struikrovers enz.

-Q. Over hemel en aarde? In de joodse religie is God de Aanwezige ook hier en nu. De eerste regel van het “onze vader” vertaald vanuit het aramees, luidt volgens Bram  “Bron van zijn, die ik ontmoet in wat mij ontroert”.

De ontmoeting met de ander is de ontmoeting met het gelaat van god. Dat leidt vanzelf tot naastenliefde. Het gaat om de ervaring, Reïncarnatie staat in het teken van herkansing en niet van karma, zoals bij het Hindoeïsme. De Katharen kennen dus ook geen zending of missie, want ieder heeft zijn eigen leven te gaan. Zo zegt een Kathaar tegen de Inquisiteur-ondervrager: “Ook u zult eens verlost worden”.

-Q. De Katharen kenden het Thomas evangelie? Er waren in Europa meerder gnostische stromingen In Bosnië is gnostiek zelfs een tijdlang staatsgodsdienst geweest.  Het Thomas evangelie is waarschijnlijk door mondelinge overlevering overgedragen. Want de eerst vervolgden in de kerk waren leden van de Thomas-scholen  Deze konden zelfstandig bestaan, zoals kloosters in het algemeen officieel losstonden en losstaan van Rome.

-Q. Wanneer begon de macht  van de kerk? Dat was einde 2de eeuw. Irenaeus zegt in 180 n C. dat we de evangeliën moeten opvatten als letterlijk gebeurd. Hij verklaart de 4 bekende evangelies als de enige juiste en de rest als onjuist. Later volgt Constantijn, die het christendom tot staatsgodsdienst maakt. In 376 verbiedt Theodosius alle andere godsdiensten op straffe van de dood. Dan pas begint de onbeperkte macht van de paus.

-Q. Was het evangelie van Maria Magdalena ook bekend? Volgens zeggen vereerden de Katharen Maria Magdalena wel. In Zuid-Frankrijk en in Bretagne heeft Bram altaarstukken en schilderijen gezien (zie zijn website www.brammoerland.nl die -veel duidelijker dan bij da Vinci- een vrouw afbeelden tijdens het laatste avondmaal naast Christus gezeten. Vóór haar staat een kruik, als symbool van Jezus zalving door haar.

-Q. De weg om onszelf te worden bestaat uit de religieuze ervaring? Dan kan Christus door jou spreken als je bewogen wordt door het lot van medemens. Maar je moet er oog voor krijgen. Het is bekend dat Papoea’s vliegtuigen die zij niet kenden, ook niet zagen. Zo zien veel mensen hun eigen ervaringen niet, terwijl ze deze wellicht dagelijks hebben. Wij zijn doorgaans namelijk opgevoed met de opvatting dat God ver weg is.

-Q. Is er verband tussen Essenen en Katharen? Edgar Cayce, de helderziende  heeft gezegd dat Jezus bij de Essenen zou zijn geweest,  maar daarvoor zijn geen historische aanwijzingen te vinden. .

-Q. Is er verband tussen Rozenkruisers en Katharen? De suggesties die daarnaar lijken te verwijzen komen van ene Gadal, een Fransman met een wat ruimere fantasie.

-Q. De grote kerk van Albi is gebouwd vanwege de overwinning op de Katharen.

Het was een fascinerende lezing, die vele bestaande beelden over de Katharen aanvulde en corrigeerde.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
vul je naam in