Een wereld voorbij het kwaad

De verloren kunst van het voelen

De begrippen ‘goed’ en ‘kwaad’ zijn erg in trek. De Amerikaanse president George W. Bush rekende landen tot de ‘axis of evil’, de ‘as van het kwaad’. Terrorisme wordt door velen gezien als niets meer of minder dan een ‘kwaadaardige daad’. Regelmatig wordt een gehele religie tot ‘kwaad’ bestempeld. Boeken en films als The Lord of the Rings drijven op de strijd tegen het kwaad. Waarom zijn mensen geneigd zo’n sterk oordeel te geven over elkaar? Wat levert ons denken in ‘goed en kwaad’ ons eigenlijk op? Betalen we er een prijs voor?

Wat ‘goed’ is en wat ‘kwaad’ kan voor iedereen verschillen. Het dagboek van Anne Frank wordt door velen geprezen om haar goedaardigheid. Zo ook in Noord-Korea, waar scholen het op de lijst van verplichte literatuur hebben geplaatst. Noord-Koreanen laten zich inspireren door Annes boodschap. ‘In de naam van wereldvrede moet Amerika worden vernietigd,’ verklaart een Noord-Koreaan. ‘Alleen dan kan Anne Frank’s droom werkelijkheid worden.’

Mensen houden ervan een vijand te hebben. Iemand om de schuld te geven van alles wat fout gaat. Het maakt dingen zo veel makkelijker. Het schept duidelijkheid, brengt rust in ons hoofd, laat ons stoppen met piekeren. De ander is slecht, fout, gek of kwaad en daarmee is het klaar. Laat de ander maar over ons oordelen, ons beledigen, het maakt niet uit. Het raakt ons niet meer. Als we iemand hebben veroordeeld, kunnen we ons voor hem of haar afsluiten. Dan hebben we tenminste weer controle over ons leven, voelen we ons weer goed. Tenminste, voor even.

Geef jij mensen wel eens de ultieme veroordeling? Misschien je ex, omdat hij of zij vreemdging? De dief van je fiets, omdat hij of zij die stal? Politici in de media, die je nooit hebt gezien of gesproken, omdat zij voor ‘verkeerd’ beleid staan? Buitenlanders, omdat zij onze banen inpikken? Heb je er weleens bij stilgestaan wat dat met je doet – niet met de ander, maar met jóú?

Van oordeel naar begrip

We zijn geneigd om een veroordeling als een aanval te zien. Maar als je iemand veroordeelt is dat vooral een verdediging. Ons oordeel is een reactie op onze eigen pijn, angst of woede. Het is een poging van onze ratio om ons ertegen te beschermen. We voeren een oordeel op om niet te hoeven voelen. Want het is niet onze schuld dat we ons zo voelen, het komt door de ánder – hij of zij verdient van ons de volle laag. Als we iemand anders veroordelen, sluiten we de deuren naar ons gevoel. We voelen ons stuurloos, weten niet meer wat we willen, waar we werkelijk behoefte aan hebben, welke kant het roer van ons leven op moet. We kunnen ons gevoel niet meer goed uitdrukken naar anderen en ons niet meer in hem of haar invoelen. De verbinding met de ander wordt verbroken. We begrijpen elkaar niet meer.

Is dat niet het werkelijke probleem? Dat we elkaar zo vaak niet begrijpen? In onze maatschappij is voelen een verloren kunst. We hebben het druk genoeg met onze eigen gevoelens – lees: om ze weg te drukken. We proberen ons gevoel te analyseren, te verklaren, maar dat is een taal die ons gevoel slecht verstaat. We moeten vóélen. In onze buik, in ons hart. Tranen. Koude rillingen. Stuiplach. Dan volgt er vanzelf rust. In je lijf en in je hoofd. En dan is er geen noodzaak meer om te oordelen. Geen reden meer voor ongegronde verwijten naar elkaar. Jij bent niet meer goed. De ander is niet meer fout of kwaad. Je kijkt voorbij het oordeel. Je begrijpt elkaar.

Voorbij goed en kwaad

Bestaat er dan eigenlijk geen goed en kwaad? Hoe dan ook bestaat er veel voorbij goed en kwaad. Als schrijver van fantasyverhalen probeer ik uit te vinden waarom mensen keuzes maken die anderen beschadigen. Waarom is een terrorist bereid voor zijn geloof zelfmoord te plegen? Waarom stopt een seriemoordenaar niet na één, drie of tien moorden? Hoe kunnen die mensen met zichzelf leven? Het zijn vragen die ik mezelf van jongs af aan stel. Ik merk om me heen dat niet iedereen ze wil stellen – begrippen als ‘gestoord’, ‘gek’, ‘kwaad’ of ‘een verwarde man’ zijn voor veel mensen een afdoende verklaring. Maar ik geloof dat het belangrijke vragen zijn. Wanneer we ze durven stellen, we ons durven verplaatsen in de ander en zijn of haar pijn durven voelen, zullen we waardevolle antwoorden krijgen. Antwoorden waarmee we de pijn kunnen verzachten. Waarmee we het hart van mensen kunnen openen. Dan leren we om eerst te voelen en ontdekken we een wereld voorbij het kwaad.

9 REACTIES

  1. ik ben blij dat ik me niet anders herinner dan dat ik niet zag maar voelde. Als iemand anders reageert of zich gedraagt is daar een reden voor. Niemand kiest ervoor om ongelukkig te zijn of om de weg kwijt te zijn. Zij zijn net degenen die onze hulp het hardst nodig hebben. Dus ben ontzettend blij met dit artikel want sommigen vinden dat dan weer raar van mij?!

  2. Mathijs, ik ben je erg dankbaar voor dit stukje, momenteel zit ik in een stuk met mijn moeder. Als ze bij mij komt drukt ze op rode knoppen, met als boodschap ik moet mijn grenzen aangeven. Of moet ik wel mijn grenzen aangeven? Ik ben als kind door mijn vader mishandeld en mijn moeder deed niks,de situatie thuis was altijd heel onveilig. Ik heb het als volwassen mens allemaal begrepen. Ik weet waar mijn ouders vandaan komen . Mijn moeder is een kind van een oorlogsmisdadiger , zij voelt schuld. Zij mag niet zeggen wie ze is , ze heeft geen bestaansrecht. Mijn vader, een verwaarloosd kind bij hem was het nooit goed. hij was narcist. Das het verhaal, maar nu ….ik als volwassen vrouw met mijn gevoel. Ik voel boos ….en elke keer als mijn moeder er is word ik weer boos. Omdat zij precies dat doet wat ik onderdruk. Dat werd vroeger bij mij belachelijk gemaakt en daar werd ik voor gestraft. terwijl het mijn grootste kracht is. Mijn moeder lijkt breekbaar, maar ik ben niet verantwoordelijk voor haar gevoel. Ik heb me altijd ingehouden om die breekbaarheid,nooit iets gezegd. Maar sinds kort ben ik haar gaan vragen hoe kijkt zij terug naar zichzelf als moeder. hoe was dat voor haar om tussen een agressieve man en onschuldige kinderen te staan. het antwoord blijft uit. Ze zegt er zich niks van te herinneren en vind mij….er een te groot verhaal van maken. En dat is nou precies wat mijn kracht is. Verhalen maken. Maar ik kijk door kinderogen ,ik was bang en voelde me onveilig. Dat lijkt ze niet te snappen. In jouw stukje vind ik de verzachting elke dader is ook slachtoffer. Hoe erg moet het met iemand zijn dat hij/zij in staat is om te slaan, te moorden. Een mens dat in zijn hart leeft kan dat niet. Alle daden die men pleegt zijn een vraag om liefde, hoe vreemd ze er ook uit zien. Ik zie dat het tegenovergestelde van liefde angst is . liefde sluit niets uit. Als je ziet dat iemand boos is vraag dan naar die boosheid. als je ziet dat iemand jou iets aan wil doen , is dat een hele vreemde verkapte manier van liefde vragen. De mensen van ISmoorden vanuit liefde voor hun meesters. om ergens bij te horen….Ik keur het niet goed , maar ik snap het wel. Mensen zijn liefde, zo zijn we geboren…..En als ik naar mijn moeder kijk dan zie ik dat, er zit alleen een laagje overheen . Als ik mezelf de ruimte geef, het toesta om die boosheid en angst weer te voelen zodat het vrij kan komen …ben ik verlost. dat is alles.
    Voelen wat er is….zonder oordeel.
    dank je Mathijs, het helpt.

    • Dank voor je lange reactie, Marijke. Erg mooi verwoord 🙂 En als je ervan verlost bent, verandert de dynamiek met de ander soms ook heel sterk. Gewoontes waarmee je elkaar voorheen triggerde, doen dat misschien ineens niet meer. Veel liefde voor jou en je moeder!

  3. Sta helemaal achter wat je schrijft, Matthijs. Je beperkt je helaas tot algemeenheden. Maar wat doe je met de egoïst die je genadeloos aanvalt, liefst occult want o zo goede vriend(in), enkel omdat de weerslag van diens gulzige vampirisme hem/haar als een boemerang vol raakt, of juist om die weerslag te ontlopen… Of de aanvallers die je Licht gewoon niet kunnen verdragen en wild om zich heen gaan schoppen enkel om wie/wat je bént. Allemaal eigen ervaringen waarvan ik de reden bij ‘angst’ klasseer. De angst om weer te verliezen wat zij bij de ander stalen. Angst voor ‘de straf/rekening’. Angst om zichzelf tegen het Licht te moeten houden… Altijd is angst de grote drijfveer voor wat wij gemakshalve als ‘kwaad’ bestempelen. Want ik ben er mij zeer van bewust dat elke aanval uit angst gebeurt. Aanval als de beste verdediging, zeg maar… Zelf beperk ik mij tot het ‘per direct terug naar afzender’. Alleen zo kan de dader de link leggen tussen daad & weerslag en tot het besef komen dat alles bij haar/hem begint.

    • O ja! Vergat erbij te vermelden dat ik steeds eindig met vergiffenis te schenken. Welgemeend en vanuit mijn hart. Voelt goed!

      • Inderdaad he Lena, het gebeurt vanuit angst. En waarom zou je bang zijn voor iemand met angst? 🙂 Natuurlijk voelt dat niet altijd zo als iemand je direct bedreigt. Dan moet je snel handelen en dan is angst een heel menselijke reactie. Ook dat je er iets van binnen krijgt, zelfs al probeer je je af te sluiten. Maar kan je jezelf daarna weer openen, zodat de wond kan helen? Of bescherm je je pijn voortaan met een oordeel over de dader? Als ik zie hoe sommige mensen hun leven weer oppakken en de veroorzaker/ dader recht in de ogen kunnen kijken en vergeven… prachtig! Dat inspireert me. 🙂

  4. Ik denk er ook zo over. Vroeger ging ik aar een kerk waar met “demonie” bestreed. Nu weet ik dat dat alleen een manier is om niet verantwoordelijkheid te nemen voor je eigen gevoel. Je plaatst het buiten jezelf en daarom wordt je niet heel.
    Je verwoord het heel mooi. Dank je

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
vul je naam in