Verreweg de meeste HSP’ers houden van rust en vrede. Vooral van vrede. Meningsverschillen en ruzies worden liever vermeden en voorkomen dan aangegaan. Verbaal (en uiteraard ook fysiek) geweld, vooral wanneer dat direct tegen de hooggevoelige is gericht, leiden er nog al eens toe dat de hooggevoelige mens dichtklapt en blokkeert. grenzen hsp

Wat is de verklaring voor zo’n emotionele blokkade? Stel je voor dat iemand boos op je is en tegen je begint te schreeuwen en te schelden. Je wordt uitgemaakt voor rotte vis en je krijgt beledigingen en verwijten naar je hoofd geslingerd. De luide stem en de nonverbale boodschappen die je te incasseren kijgt maken dat je schrikt, en wie schrikt krimpt innerlijk in elkaar. Door de schrik en de daarmee gepaard gaande paniek komt er een stoot adrenaline vrij, en iedereen weet zo ongeveer wel dat adrenaline een stresshormoon is dat de “vecht- of vluchtreactie” tot gevolg heeft. Afhankelijk van je karakter zul je aan het geweld willen ontsnappen of verlies je je zelfbeheersing en begin je terug te schreeuwen. Zowel het verlangen om weg te komen als de onbeheersbare neiging om je stem te verheffen zijn het resultaat van een innerlijke kortsluiting door een overmaat aan sensoriale input, mogelijk in combinatie met angst en het gevoel te worden aangevallen.

De meeste HSP’ers slaan akuut dicht en zijn niet in staat om nog maar één woord uit te brengen. Ze voelen zich als verlamd. Een klein percentage hooggevoeligen reageert met terugschreeuwen. Hoewel die laatste reactie niet meteen een blokkade lijkt te zijn, is hij dat wel, aangezien de terugschreeuwende hooggevoelige net zomin tot coherente gedachten in staat is en goed kan luisteren naar wat hem precies wordt verweten als de HSP’er die zich volkomen verlamd voelt.

Ik behoorde tot de groep van HSP’ers die dichtslaan. En niet alleen klapte ik dicht, ik voelde zelfs fysieke pijn wanneer er tegen me werd geschreeuwd. Dat was vóór ik van hooggevoeligheid had gehoord en ik er geen flauw idee van had dat ik een HSP’er ben. Ik dacht altijd dat de pijn die ik voelde het gevolg was van het feit dat ik pacifiste was (overigens, dat ben ik nog steeds). Maar intussen weet ik dat er heel iets anders aan de hand is: dat dichtslaan komt door die kortsluiting als gevolg van te veel sensoriale input en angst, en het heeft helemaal niets te maken met het feit dat ik tegen oorlog ben. Blokkeren komt zuiver en alleen door een te grote aanslag op de zintuigen en door angst.fear wonder

Iemand opzettelijk geen antwoord geven, iemand expres negeren is een van de meest gebruikte strategieën binnen wat passieve agressie word genoemd. Het lijkt onschuldig, maar het “slachtoffer”, degene die genegeerd wordt, ervaart het doodzwijgen duidelijk als een daad van agressie. Misschien is het je wel eens overkomen; dan weet je hoe erg het is. Ben je geblokkeerd geraakt op de manier zoals die hierboven is beschreven en ben je niet in staat om de persoon die tegen je tekeer gaat antwoord te geven, dan is het niet ondenkbaar dat diegene jouw zwijgen als een daad van agressie ervaart en nóg woedender wordt.

Het is van belang om te begrijpen dat een ander niet kan weten wat er in ons omgaat, net zomin als wij met enige zekerheid kunnen weten wat een ander denkt of voelt. (Hou er rekening mee dat je intuitie niet betrouwbaar is wanneer je angstig of boos bent).  Daarom zullen we toch íets moeten zeggen, als is het maar om de ander te laten weten dat je nú niet op zijn verwijten kunt ingaan, maar dat je dit later (Over een uur? De volgede dag?) zult doen. Probeer zo specifiek zo mogelijk te zijn. Op die manier voelt de ander zich gehoord en gezien, weet hij waar hij aan toe is en kan hij er gerust op zijn dat het niet om een passief agressieve aanval van jouw kant gaat. Duidelijkheid zorgt voor kalmte.

Hoe meer ik over dit gedrag nadacht en er met anderen over sprak, des te duidelijker het me werd dat er onder de hooggevoeligen toch wel sprake is van een zekere neiging tot het gebruik van passief-agressieve strategieën. Waarom? Als eerste omdat we geen heiligen zijn. Goed, we hebben onze morele waarden en daar zijn we trots op, en waarschijnlijk zijn we ook “goede” mensen en helpen we graag en waar we kunnen, maar dat wil niet zeggen dat we nóóit eens een moment zouden hebben waarop we niet van een ander zouden willen winnen, hem of haar de baas zouden willen zijn, of deze of gene niet eens een lesje zouden willen leren. (Heb je kinderen en geef je die wel eens straf wanneer ze weer eens zo “ontzettend klierig” zijn?)  Dáárom, én omdat, zoals we al zeiden, de meeste HSP’ers moeite hebben met ruzie en we graag een vriendelijke en aardige indruk willen maken.

Over passieve agressie

Je zou kunnen zeggen dat passieve agressie een uiterst destructief gedragspatroon is waarbij de persoon de indruk wekt dat hij vriendelijk, toegeeflijk en behulpzaam is, terwijl hij in werkelijkheid de ander zo veel mogelijk dwars probeert te zitten. Het is een soort van wraakgedrag dat voortkomt uit (al dan niet bewust) onderdrukte woede. We zien het binnen relaties, tussen ouders en kinderen, op scholen, op het werk… kortom, overal waar mensen met elkaar in contact komen. We zien het onder hooggevoeligen, en bij mensen met een normale mate van gevoeligheid. Maar vergis je niet: de werking die van dit schijnbaar onschuldige gedrag uit gaat is absoluut vernietigend.  Mocht je iemand kennen die dit soort tactieken gebruikt, wees dan op je hoede. En mocht het zo zijn dat jij zo’n HSP’er bent die blokkeert en dan –omdat je niet anders kunt— ook gedrag van dit type vertoont, doe dan alsjeblieft je uiterste best om hier iets aan te veranderen, vooropgesteld dat je een ander niet onnodig pijn wilt doen.

Ik hamer er bij mijn cliënten altijd op hun eigen gedrag zorgvuldig te reviseren (en in dit geval zou je ook eens kritisch naar het gedrag van anderen moeten kijken). Soms bedienen we ons van strategieën waar ogenschijnlijk niks mis mee is, maar die toch een passief-agressief kantje hebben waardoor we minder aardig en empatisch over komen dan we willen.

liefde is een werk woord
liefde is een werk woord

Hier volgt een aantal voorbeelden van schijnbaar onschuldig en vredelievend gedrag dat in werkelijkheid alles behalve onschuldig, en bepaald gewelddadig is.

 

‘Nee hoor, ik ben helemaal niet boos.’

Veel hooggevoeligen hebben de gewoonte hun boosheid te onderdrukken en er zijn dan ook heel wat HSP’ers die vinden dat woede negatief en slecht is. Daar komt bij dat boosheid een uiterst complexe emotie is waardoor je, juist als gevolg van die complexiteit, kunt blokkeren. Hou er rekening mee dat het negeren en het onderdrukken van de woede die je voelt, juist geldt als het meest voorkomende, klassieke passief-agressieve gedrag. Ontkennen dat je boos bent terwijl de stoom uit je oren spuit staat gelijk aan een leugen; het conflict gaat er niet van over, het wordt er alleen maar groter op.

‘Je gaat je gang maar. Doe wat je niet laten kunt.’

Mokken en je emotioneel terugtrekken is nog zo’n klassieke strategie binnen het scala van de passieve agressie. Het betreft een indirecte uiting van woede waarmee je de deur tot een open en eerlijke dialoog  stevig dicht gooit. Ook hier kan de emotionele blokkade in het spel zijn, evenals het onvermogen –vaak uit angst— de woede toe te laten en te uiten. Als je deze zinnetjes van jezelf kent, raad ik je aan eens bij jezelf na te gaan op welke momenten je ze gebruikte en wat je intentie erbij was.agressie

‘Ik kom eraan…’

Zeggen dat je iets doet en het vervolgens niet doen, hoort ook thuis in het rijtje strategieën van passief agressief gedrag. Het is een halve waarheid, een leugen dus eigenlijk, die rechtstreeks van invloed is op de levenssfeer van de person die je hulp of je aandacht nodig heeft. Je creëert een machtssituatie met een subtiele, quasi passieve ondertoon. Bij dit zinnetje hoort nog een tweede: ‘O, ik wist niet dat je nu metéén bedoelde.’  Mocht je nog twijfelen aan de enorme agressieve lading van deze twee uitspraken, probeer je dan maar eens te herinneren of iemand ze ooit tegen jou heeft gebruikt, en zo ja, hoe je je toen voelde.

‘O, maar jij wilt het ook altijd zó perfect!’

Wanneer uitstellen of rekken geen optie is, dan heeft de passief-agressieve persoon nog een troef achter de hand. Hij doet dan wèl wat er van hem gevraagd wordt, maar hij doet dat dan slecht en ver beneden de maat, of tergend langzaam. Je kunt denken aan een leerling die zijn huiswerk halfslachtig heeft gemaakt, of aan een huisgenoot die je “helpt” met boodschappen doen en dan juist nèt datgene “vergeet” waar je om zit te springen, of dat er meer wordt uitgegeven dan de afspraak was. Wat we zien is dat de person de afspraak wèl nakomt (hij bedoelt het schijnbaar goed) maar hij doet opzettelijk iets verkeerd. Wanneer de ander hem dan ter verantwoording roept, verschuilt hij zich achter het zogenaamde perfectionisme van de ander.liefde en haat

‘Ik dacht dat je het wist.’

Een verhaal vertellen maar een belangrijk onderdeel daarvan verzwijgen is nog zo’n typisch passief-agressieve tactiek. Het spreekt bijna vanzelf dat het weggelaten deel van het verslag juist dát stuk is dat tot problemen zou kunnen leiden.  Dit is een strategie die veel HSP’ers bekend zal voorkomen juist omdat, zoals we al zagen, hooggevoelige mensen veelal huiverig zijn voor ruzies en conflicten. Ik kan niet nalaten om het nog maar eens te zeggen: een problem verdwijnt niet door het te verzwijgen, integendeel, het wordt er juist groter op.

‘Het was maar een grapje.’

Sarcasme is de laatste strategie die ik hier wil noemen. Hierbij geeft de spreker hardop uiting aan zijn ergernis, maar in plaats van dat op een eerlijke, zuivere manier te doen, doet hij het op indirecte en sociaal aanvaardbare wijze.  Maakt zijn ‘tegenstander’ vervolgens een gekwetste en beledigde indruk, dan trekt de ‘aanvaller’ onmiddellijk het boetekleed aan en zegt, op zijn beurt diep gekwetst, iets in de trant van: ‘Goh, ik wist niet dat je geen gevoel voor humor hebt.’

Ik hoop dat deze voorbeelden voldoende verhelderend zijn om je een duidelijk beeld te geven van een sort gedrag waar ogenschijnlijk niets op aan te merken is maar waarvan, onder de oppervlakte, een hele nare en ongrijpbare agressieve werking uit gaat die onvermijdelijk tot conflicten leidt. Ik zei het al en ik zeg het nog maar eens: het is bijzonder destructief gedrag. Als coach, maar ook op persoonlijke titel, kan ik niet voldoende aandringen op de noodzaak onze intenties en ons gedrag regelmatig en met de grootste oprechtheid onder de loep te nemen om na te gaan of we altijd wel echt zo zuiver en moreel zijn als we graag zouden willen.

Geplaatst door Karina Zegers de Beijl op haar blog Hooggevoelig is niet raar

8 REACTIES

  1. dank je voor het schrijven over dit onderwerp.
    dit item houdt mij nog steeds bezig in de zin dat ik (lees mijn lichaam) hier nog steeds last van heeft. enorme spanning die ik niet los krijg. wat mij wel op valt is dat er over vlucht of vecht gedrag wordt gesproken maar ik ben iemand die bevriest. ik zou het fijn vinden als je dieper op dit onderwerp wilt ingaan en vooral hoe keer je dit.
    wat er in mijn lichaam is op geslagen is oud en ik kan nu prima omgaan met en in de maatschappij dus mijn vraag hoe kan ik oude opgeslagen info cq triggers loslaten.

  2. Hallo Karina,
    Net bezig met de lessen Angst & Eenzaamheid van mijn opleiding tot Holistisch (Kinder) Therapeute kom ik dit stukje tegen dit beschrijft precies zoals ik voel en reageer als iemand staat te schreeuwen naar mij. Ik heb ook een grondige hekel aan ruzie, bevries als het ware. En ja de passieve agressie was ook op mij van toepassing ik bedekte alles onder een deken van “liefde”. Nu bij mij huidige partner en door mijn opleiding zie ik mijn rol hierin. En kan ik van hieruit verder.

    Dankjewel Karina voor het delen.
    Een warme hartegroet,

    Miranda

  3. ferm artikel.
    Het toont ook aan dat ‘aan het licht brengen’ en ‘doorvoelen’ niet genoeg is. Op een gegeven moment moet je ook gewoon de keuze maken om je gedrag te veranderen.

  4. Ik ben zelf hsp, .. ik ben open en eerlijk wil conflicten oplossen. Maar als je uit een narcistisch gezin komt. Lukt het niet conflicten op te lossen. Want alles is altijd de schuld van anderen. Ze leggen hun. Tekortkoming bij anderen neer.

  5. Ik herken wat u hier schrijft en over passieve agressie. Ik ben ook een hsp ..
    Ik ben wel iemand die conflicten wil oplossen en ook mijn eigen aandeel
    Daarin kan zien. Ik kom uit een narcistisch gezin,…ik heb veertig jaar geprobeerd conflicten op te lossen. En altijd. Lag het aan mij. En werd ik doodgezwegen. Praten lukt niet, je word uitgescholden , t
    Weg geschreeuwd als je zegt hoe. Gekwetst je je voelt…voor dingen die je nooit hebt gedaan. Het is hoe wij zij.n opgevoed. k ben vijf jaar in therapie geweest. En heb mezelf rigoureus om moeten gooien…

  6. Het raakt me zeer Karina en dus heel herkenbaar voor mijzelf,maar ook voor anderen.

    Het is altijd heel zinvol om je eigen gedrag onder de loep te nemen. Wees bewust van je intenties en wat je uitzend.
    Natuurlijk val ik ook regelmatig terug in mijn oude gedrag, maar om er al (ook al is het later ,vaak na de emotie)bewust van te worden, dan ben je volgens mij op de goede weg.

    vr.gr.

    Als aanvulling wil ik nog meegeven, dat ik ervaren heb dat als je woede onderdrukt, omdat je je dus niet kan uitdrukken zoals je zou willen, je allerlei fysieke kwaaltjes oploopt en als je daarmee niets doet, je uiteindelijk ziek kan worden.

  7. Karina,

    Heel goed dat jij dit artikel schrijft. Ik ben zelf ook Hsp er en vond mijzelf altijd super lief en overgevoelig terwijl ik mijn donkere, schaduwkant noem ik het niet wilde zien.
    Boosheid, terugtrekken niets zeggen.. Ik ken het allemaal.
    Ik heb een hele fijne coach die mij duidelijk een spiegel voor heeft gehouden en mij deze onderdrukte woede en zo nog meer heeft laten zien. Dit zijn ook stukken van ons.. Voor alle Hsp ers wil ik zeggen. Omarm ook dat stuk om zo te helen en dan wordt het hooggevoelige toch wat minder merk ik…. Hsp ers zijn niet alleen schatjes… Ha ha
    Hoe veilig is het om in je schulp te kruipen. Nee.. Kijk in de spiegel en ervaar wat je echt voelt naast alle andere energieen die wij waarnemen..

    Mooi Karina.. Dank je wel

  8. Goeiemorgen en Dank je wel, Karina voor je artikel over passieve agressie. Het heeft me weer een iets duidelijker beeld van mezelf gegeven maar óók van een aantal mensen die ik ‘gekend’ heb in het verleden!
    Hartvolle groet en een mooie dag! Edith

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
vul je naam in