denken in hokjes

Iemand zei laatst tegen mij “In deze maatschappij ben je wat je doet”. Wat deze persoon daarmee bedoelde was, dat je tegenwoordig wordt bekeken en beoordeeld naar aanleiding van je werk. Naar wat je doet in het dagelijks leven. Het zogenaamde denken in hokjes. Mensen hebben hun oordeel klaar op het moment dat je vertelt waar je werkt en welke functie je bekleedt. Als je vertelt dat je thuis zit, niet werkt en een uitkering krijgt, krijg je een stempel. Ben je directeur, rijdt je in een mooie auto en verdien je veel geld, krijg je ook een stempel. Zo wordt iedereen beoordeeld en in hokjes gestopt.

Hokjesgeest

Dat de maatschappij deels zo in elkaar zit, daar ben ik het mee eens. Er zijn gelukkig ook mensen die kijken en luisteren naar het mens achter de functie. Want, wie zegt dat die persoon die thuis zit zonder werk, in het hokje ‘werkloos dus lui’ past? Of past die persoon misschien wel in het hokje ‘werkloos wegens ziekte’ of het ‘altijd met passie gewerkt, werkloos omdat zijn werkgever hem niet meer kon betalen, 50+ en geen werkgever wil hem meer hebben’-hokje of misschien wel in het ‘zelfstandig ondernemer geweest, maar helaas te weinig inkomsten om mijn gezin te onderhouden’-hokje.

Eerste indruk

Een groot deel van onze maatschappij denkt in hokjes. In de discussie over de stelling “In deze maatschappij ben je wat je doet” kwam ook naar voren dat je naar aanleiding van de eerste indruk die je maakt in een hokje gestopt wordt en dat het daarna heel erg lastig is om vanuit dat hokje in een ander hokje terecht te komen. Hoe kan het toch dat wij mensen direct een oordeel over iemand klaar hebben op basis van een eerste indruk en hem of haar naar aanleiding van deze indruk in een hokje plaatsen?

Vooroordelen, oordelen, beoordelen en veroordelen

Deze drie begrippen liggen heel erg dicht bij elkaar. Google levert de volgende resultaten:
• Vooroordelen: een mening hebben die niet gebaseerd is op feiten.
• Oordelen: een mening over iets of iemand hebben.
• Beoordelen: een mening over iets of iemand vormen.
• Veroordelen: iemand op basis van een mening afwijzen of afkeuren.
Denken in hokjes is een combinatie van 3 van deze dingen: vooroordelen, oordelen en veroordelen.

Stigmatiseringen

Bij ieder hokje horen stigmatiseringen. We geven een groep personen een label en veroordelen deze mensen dan op grond van gemeenschappelijke, al dan niet afwijkende kenmerken en/of gedragingen. Om nog maar even terug te komen op de werkloze man, die wordt in het hokje werkloos gestopt en daar hoort dan bijvoorbeeld de stigmatisering ‘lui’ bij. Iedereen vormt zijn eigen hokjes met zijn eigen stigmatiseringen (lees veroordelingen). Vaak scheert men mensen binnen een hokje over één kam. Het gedrag van enkele individuen wordt representatief geacht voor de hele groep.

Beoordelen

Lange tijd liep ik ook in de val van vooroordelen, oordelen en veroordelen. Op het moment dat ik iemand zag of slechts 5 minuten gesproken had, had ik de persoon in een hokje gestopt en liet ik daar mijn standaard veroordeling op los. Inmiddels ben ik al een tijd overgestapt op beoordelen. Ik neem de tijd om iemand te leren kennen. Zo kan ik mijn mening vormen op basis van feiten. Vaak blijken er hele mooie mensen schuil te gaan achter de eerste indruk. Bijvoorbeeld: die keiharde manager in die dure BMW met zijn maatpakken heeft ook een hele zachte, vriendelijke kant. Of dat meisje wat zich meestal net iets te uitdagend kleedt, dat is niet op zoek naar een avontuurtje, nee, ze is op zoek naar goedkeuring of liefde omdat ze dit vroeger nooit gekregen heeft.

Voordeel van de twijfel

Het is lastig om van oordelen naar beoordelen te gaan. Direct na je eerste indruk een hokje klaarzetten om de persoon in te stoppen is iets wat je waarschijnlijk al je hele leven doet. Probeer eerst te constateren dat je dit doet, dat maakt al een opening richting beoordelen. Geef daarna iemand het voordeel van de twijfel. (Ver)oordeel niet direct, maar ga eerst eens een gesprek aan en leer iemand beter kennen. Dan kan je bijvoorbeeld zien dat achter die ‘arrogante kerel’ een zelfbewuste, kwetsbare man zit die staat voor zijn principes.

Ik ben erg benieuwd hoeveel van jullie nog denken in hokjes of misschien hinder ondervinden van het feit dat je zelf in een hokje geplaatst bent!

5 REACTIES

  1. Beste gastschrijver, Iemand het voordeel geven van de twijfel? Zoals je in de laatste alinea schrijft. Dat vind ik vrij negatief gedacht.
    Zoals Peter in de eerste reactie al schrijft: Veroordelen vervangen door beoordelen? Oordeel niet.
    Hieronder een mooie uitspraak van Krishna Murti : The ability to observe without evaluating is the highest form of intelligence

  2. Alleen de zin -Geef daarna iemand het voordeel van de twijfel- ? in de laatste alinea.
    Waar twijfel je aan dan?

  3. Veroordelen vervangen door beoordelen? Helemaal niet oordelen lijkt mij nog beter. De ander accepteren zoals hij/zij is, zonder waarde-oordeel. Uitgaan van feiten lijkt mij een goed idee, maar waarom dan alsnog een oordeel? Laat de ander in zijn/haar waarde.

  4. Het probleem zit niet alleen in 'hokjes denken' maar in de manier waarop wij onze samenleving sociaal en economisch hebben geordend. Mensen met een hoge opleiding en of positie hebben bijna per definitie een hogere economische waarde. Die waarde wordt door vertaald naar de hogere maatschappelijke waardering. Dit is een van de drijfveren van de, soms onmenselijke, prestatie druk die velen en onze kinderen ervaren. Zelfs de levensverwachting van mensen die hoger worden gewaardeerd is hoger dan dat van andere burgers. Dat doet iets met het gevoel van eigenwaarde van anderen die geen toegang hebben tot deze posities en uiteindelijk kan het hun zelfliefde beinvloeden. Velen hebben hierdoor ten onrechte een laag zelfbeeld, terwijl anderen zich onterecht gedragen alsof zij de belofte zijn waarop de mensheid zit te wachten. Het schrijnende is dat al onze maatschappelijke systemen, te beginnen bij het onderwijs, erop zijn ingericht dat mensen die volstrekt rationele resultaten leveren, het hoogst scoren. Met competenties als aandacht voor elkaar en medemenselijkheid scoor je aanzienlijk lager. De rationalisten worden gezien als een slimmer dus een beter soort mens en in het algemeen hebben wij binnen onze sociale interactie weinig correctie mechanismen aangebracht voor het aanleren van de broodnodige bescheidenheid. Steeds vaker vraag ik mij af hoe wij het spreekwoord 'bescheidenheid siert de mens' in de 21e eeuw interpreteren. In onze soort maatschappijen zou het geen overbodige luxe zijn om in opvoeding en opleiding te oefenen in het zien van mensen, 'zonder aanziens des persoons'. Ecce Homo! Ik gun ons het zo.

    • @Astrid, uitstekend verwoord. Ik zou er aan willen toevoegen ook de tijd waarin je leeft bepaald je "succes", kom je in een tijd van recessie van school zie je e droom in duigen vallen, zeker als je een studierichting hebt gekozen die wat minder in d markt ligt.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
vul je naam in